Klimaatverandering en Veiligheid

9 maart 2009 - nr.14
Samenvatting

Concluderend

Het ministerie van Defensie zal in de toekomst waarschijnlijk vaker worden ingezet als gevolg van klimaatverandering, zeker als het gaat om de inzet bij klimaatgerelateerde natuurrampen. Bij inzet van de krijgsmacht in crisisbeheersingsoperaties geldt dat klimaatverandering een versterker van bestaande bedreigingen is (threat multiplier). Ter illustratie daarvan geeft dit briefadvies een overzicht van conflicten en conflictoorzaken die door klimaatverandering in verschillende delen van de wereld kunnen worden versterkt. Klimaatverandering kan zelfs een geheel nieuwe geopolitieke realiteit scheppen, zoals in het Noordpoolgebied. Overigens wordt er in dit briefadvies ook op gewezen, dat klimaatverandering juist tot meer interstatelijke samenwerking kan leiden.

 

Teruggrijpend op het eerder aangehaalde betoog van de WRR over het treffen van voorzorgsmaatregelen bij onzekerheden, merkt de AIV op dat het ministerie van Defensie op dit vlak al veel doet. Zo garandeert het militaire capaciteit voor inzet in internationale missies en voor ondersteuning van de nationale civiele autoriteiten bij humanitaire noodhulp, zowel nationaal als internationaal. Voor de uitvoering van deze taken beschikt de krijgsmacht over een veelheid aan instrumenten, die steeds flexibel kunnen worden ingezet afhankelijk van de actuele omstandigheden.

 

Of dit voldoende wordt geacht in het kader van het voorzorgsbeginsel dat de WRR hiervoor hanteert, hangt, zoals hiervoor gesteld, mede af van de nog te voeren politieke discussie hierover alsmede van de politieke besluitvorming over de toekomst van de krijgsmacht – dat laatste bijvoorbeeld naar aanleiding van de huidige defensieverkenningen. Dit op verzoek van Defensie uitgebrachte briefadvies vormt immers één van de vele bouwstenen op basis waarvan Defensie zelf toekomstscenario’s en krijgsmachtprofielen zal opstellen die leiden tot beleidsopties voor een politieke discussie over de toekomst van de krijgsmacht.

 

Afgezien van de beleidsmarges die hieruit voortvloeien, ontbreekt het de AIV thans aan objectieve onderbouwing die het mogelijk zou maken om in dit stadium met een redelijke mate van waarschijnlijkheid de personele en materiële implicaties te kwantificeren of een geografische specificatie te geven, van de mogelijk verlangde extra militaire inzet ten gevolge van klimaatverandering. Bovendien zijn de gevolgen van klimaatverandering nooit uitsluitend een defensievraagstuk. Op het raakvlak van klimaat en veiligheid vormt de inzet van de krijgsmacht een onderdeel van een veel bredere aanpak die (inter)nationaal nauwe samenwerking vereist.

 

Wel adviseert de AIV het ministerie van Defensie dat de MIVD in het kader van early warning samen met de AIVD – voor zover dat al niet gebeurt – structureel meer aandacht besteedt aan de gevolgen van klimaatverandering voor (inter)nationale veiligheid.

 

Ten slotte merkt de AIV op, dat de krijgsmacht in de eerste plaats het geweldsinstrument van de overheid is, bedoeld voor inzet bij militaire operaties. Maar Defensie moet daarbinnen wel degelijk ruimte laten om haar capaciteiten zoveel mogelijk ook ten dienste te stellen van ondersteuning van civiele autoriteiten bij rechtshandhaving, rampenbestrijding en humanitaire hulp. Dit is immers ook een hoofdtaak van de krijgsmacht die nu eenmaal veel dual-use capaciteiten heeft en snel inzetbaar is. Dit onderstreept het meervoudige belang van de eerder ingeslagen weg om de krijgsmacht meer expeditionair te maken.

Adviesaanvraag

            

Ministerie van Defensie

Hoofddirectie Algemene

Beleidszaken

Aan de Voorzitter van

de Adviesraad Internationale Vraagtsukken

Mr. F. Korthals Altes

  

Datum:             10 juli 2008

 

Onderwerp:       Klimaat en veiligheid

 

 In aanvulling op de adviesaanvraag over “klimaat, energie en armoedebestrijding” die de minister voor Ontwikkelingssamenwerking u op 15 maart toezond, zou ik graag van de Adviesraad Internationale Vraagstukken advies ontvangen over de te verwachten gevolgen van klimaatverandering voor de internationale veiligheidssituatie in de komende twintig jaar. Ik acht dit advies van belang in het kader van de verkenningen naar de toekomst van de krijgsmacht (zie TK 2208, 31 243, nr. 6).

 

De vragen die de regering beantwoord zou willen zien, zijn de volgende:

 

Met welke gevolgen van klimaatverandering voor de internationale veiligheidssituatie moet in de komende twee decennia rekening worden gehouden? In hoeverre moet daarbij worden gedacht aan overstromingen, droogte, nieuwe grensdisputen, veranderingen van geopolitiek aard, verlegging van vaarroutes, grotere migratiestromen en toegang tot grondstoffen?

 

Wat zou het beroep op de Nederlandse krijgsmacht kunnen zijn dat hieruit voortvloeit, bijvoorbeeld in het kader van de internationale respons op humanitaire noodsituaties en mogelijke conflictsituaties?

 

De regering zou het op prijs stellen het advies van de AIV uiterlijk in januari 2009 te ontvangen, opdat dit advies kan worden betrokken bij de verkenningen naar de toekomst van de krijgsmacht.

 

Ik zie met belangstelling uit naar uw advies.

 

 

DE MINISTER VAN DEFENSIE

 

[getekend]

 

E. van Middelkoop

 

                                                                                 

Regeringsreacties
Persberichten

ADVIESRAAD INTERNATIONALE VRAAGSTUKKEN

AIV-advies inzake klimaatverandering en veiligheid

 

De krijgsmacht zal vaker worden ingezet als gevolg van klimaatverandering

Tot die conclusie komt de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) in zijn advies getiteld ‘Klimaatverandering en Veiligheid’, dat de AIV op verzoek van de minister van Defensie in het kader van de lopende Defensieverkenningen heeft opgesteld. Zo zal de krijgsmacht in de toekomst waarschijnlijk vaker worden ingezet na klimaatgerelateerde natuurrampen, zoals orkanen en overstromingen.

 

Daarnaast kan de krijgsmacht bij crisisbeheersingsoperaties te maken krijgen met conflicten die door klimaatverandering zijn of worden verergerd (threat multiplier), zoals conflicten met betrekking tot: hulpbronnen als water en voedingsgewassen; economische belangen in kustgebieden; grensgeschillen; milieumigratie in doorreis- en bestemmingsgebieden; tegenstellingen binnen fragiele staten; wedijver om toegang tot en beheersing van energievoorraden; en, verhoudingen tussen de landen die het meest te lijden hebben van klimaatverandering en landen die daarvan de belangrijkste veroorzakers zijn. In bepaalde gevallen komt door klimaatverandering zelfs een geheel nieuwe geopolitieke werkelijkheid tot stand, zoals in het Noordpoolgebied, ten gevolge waarvan geschillen over handelsroutes en olie- en gasvoorraden kunnen ontstaan.

 

Defensie moet proactief omgaan met gevolgen van klimaatverandering

Vanwege de onzekerheden die met klimaatverandering gepaard gaan, het krijgsmachtoverstijgende karakter daarvan en het feit dat klimaatverandering een threat multiplier is en geen op zichzelf staande conflictoorzaak, is het voor de AIV thans niet mogelijk de gevolgen van klimaatverandering voor het mogelijke beroep op de Nederlandse krijgsmacht voor de komende jaren in detail te specificeren. Volgens de AIV moet het ministerie van Defensie dan ook proactief omgaan met de dreigingen die van klimaatverandering uitgaan en dienaangaande voorzorgsmaatregelen treffen.

 

De AIV merkt op dat het ministerie van Defensie op dit vlak al veel doet. Zo garandeert het militaire capaciteit voor deelname aan internationale missies en voor ondersteuning van de nationale civiele autoriteiten bij humanitaire noodhulp, zowel nationaal als internationaal. Voor de uitvoering van deze taken beschikt de krijgsmacht over een veelheid aan instrumenten, die steeds flexibel kunnen worden ingezet afhankelijk van de actuele omstandigheden.

 

Of de beschikbare defensiecapaciteit voldoende wordt geacht om de gevolgen van klimaatverandering voor internationale en nationale veiligheid het hoofd te bieden, hangt samen met de politieke discussie over de rol van de krijgsmacht die in het kader van de Defensieverkenningen wordt gevoerd. Naar verwachting verschijnt het eindrapport van deze toekomstverkenningen in december 2009.

 

Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst moet early warning rol hebben

De AIV adviseert dat de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) in het kader van early warning in ieder geval structureel aandacht besteden aan de gevolgen van klimaatverandering voor (inter)nationale veiligheid, zodat zo nodig tijdig maatregelen kunnen worden getroffen.

 

Meer over de bevindingen, conclusies en aanbevelingen van dit AIV-advies vindt u op www.aiv-advies.nl.

 

Noot voor de redactie

Het advies is voorbereid door een speciale werkgroep van de AIV onder voorzitterschap van schout-bij-nacht b.d. Ruurd Lutje Schipholt (tel: 06 22906835). Verder is ook de vicevoorzitter van de werkgroep prof.dr. Loet Mennes (tel: 070 5179700) beschikbaar voor een toelichting op dit advies. Nadere informatie kan ook worden verkregen bij de secretaris van deze werkgroep drs. Hans van Leeuwe, tel: 070 348 5326/5108.

 

De AIV is een onafhankelijke bij wet ingestelde adviesraad, die tot taak heeft de regering en de Staten-Generaal over buitenlands beleid te adviseren. De AIV wordt voorgezeten door mr. Frits Korthals Altes, minister van Staat.