Criminaliteit, corruptie en instabiliteit

17 juni 2013

Criminaliteit, corruptie en instabiliteit

Den Haag, 17 juni 2013

Criminele netwerken veroorzaken veel menselijk leed en beïnvloeden een aanzienlijk deel van de wereldeconomie. Arme en fragiele staten lijden daar sterk onder, maar ook midden-inkomenslanden en ontwikkelde staten lopen schade op. Criminele netwerken handelen bijvoorbeeld in mensen, in wapens en in verdovende middelen. Veel corrupt beleid dat mensen uitbuit en arm houdt, wordt door criminaliteit veroorzaakt. Criminelen kunnen de kapitalen die zij verdienen nog steeds relatief eenvoudig witwassen, ook in westerse landen. Dat zijn een aantal van de constateringen van de Adviesraad Internationale Vraagstukken in een verkennend advies over de nexus criminaliteit, corruptie en instabiliteit. Het is dringend noodzakelijk effectievere maatregelen te treffen tegen internationale criminaliteit en witwasoperaties.

De regering heeft de AIV gevraagd te analyseren hoe grensoverschrijdende criminaliteit, corruptie en instabiliteit samenhangen en welke maatregelen kunnen worden getroffen om internationale criminaliteit beter te bestrijden. Dit betreft een zeer breed terrein. Omdat de meeste misdaad wordt gedreven door winstbejag, heeft de AIV zijn advies toegespitst door primair te onderzoeken hoe de profijtelijkheid van criminaliteit kan worden beperkt.

In fragiele staten hangen criminaliteit en instabiliteit vaak met elkaar samen. Criminaliteit en corruptie richten grote maatschappelijke schade aan en vergroten vaak de instabiliteit. De winst uit criminaliteit wordt soms gebruikt om een binnenlandse oorlog te voeren. Andersom biedt instabiliteit ook weer een voedingsbodem voor corruptie en criminaliteit. Als er geen sterk wettig gezag is, kunnen criminele netwerken makkelijker opereren. Hoe complex de verbanden kunnen zijn tussen criminaliteit, corruptie en instabiliteit, wordt in het advies geïllustreerd aan de hand van analyses van mensenhandel, illegale wapenhandel, heroïnehandel, cocaïnehandel en illegaal profijt van de winning van delfstoffen, zoals tin in de Democratische Republiek Congo.

De AIV ziet het bevorderen van rechtsstatelijkheid als een belangrijk doel in de relaties van Nederland en de EU met ontwikkelingslanden, vooral in de samenwerking met zwakke en fragiele staten. Dat is geen gemakkelijke opgave en het zal vaak lang duren voordat dit resultaten kan opleveren.

Ook in landen waar minder sterke verbanden tussen criminaliteit, corruptie en instabiliteit bestaan dient de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit te worden versterkt. Zo is het in sommige westerse landen nog steeds mogelijk bankrekeningen te openen zonder precies aan te geven wie de eigenaar van het geld is, of hoeven banken deze informatie niet te delen met fiscale en opsporingsautoriteiten. Dit ondanks het feit dat 36 westerse landen in het kader van de Financial Action Task Force hebben afgesproken maatregelen te nemen tegen witwassen en financiering van terrorisme. Niet alle landen hebben de aanbevelingen van de Financial Action Task Force in wetgeving omgezet. Sommige landen letten onvoldoende op of de regels worden gevolgd, waardoor criminelen nog steeds grote sommen kunnen witwassen. De AIV adviseert de regering om in het kader van de EU en de Financial Action Task Force er sterker op aan te dringen dat landen geheim en anoniem bankieren verbieden en dat ook werkelijk controleren.

De AIV benadrukt in het advies het belang van internationale samenwerking in een wereld waarin nationale grenzen steeds meer vervagen als gevolg van globalisering en het internet. Landen moeten duidelijker en meer samenhangende afspraken maken over wat wel of niet verboden is en die afspraken ook nakomen. Sommige landen hebben onvoldoende capaciteit of kennis om de afspraken in de praktijk te brengen. Mede daarom adviseert de AIV om het Ministerie van Veiligheid en Justitie nauwer te betrekken bij de internationale samenwerking in het kader van het buitenlands beleid en de ontwikkelingssamenwerking. Voorts kan volgens de AIV nog beter gebruik worden gemaakt van de bijstandstaak van de krijgsmacht.

De AIV ziet de omvangrijke BTW-fraude in de EU en de snelgroeiende cybercrime als onderwerpen waarover de regering nader advies zou moeten inwinnen van deskundigen.

Voor een doeltreffend Nederlands beleid is het van groot belang dat Nederland duidelijk toont de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit ook zelf te versterken, de productie en handel in illegale goederen en diensten effectiever te bestrijden, en beter ingaat op rechtshulpverzoeken van andere staten.