De bescherming van de burgerbevolking in gewapend conflict: over gebaande paden en nieuwe wegen

11 augustus 2016


Den Haag, 11 augustus 2016

De burgerbevolking in Syrië, Jemen, Libië en andere landen waar oorlogen woeden, lijden sterk onder het oorlogsgeweld. Er vallen veel dodelijke slachtoffers, mensen verliezen hun huis en hun inkomen en ze worden gedwongen op de vlucht te slaan. Volgens het internationaal recht moeten strijdende partijen (staten en gewapende groepen) de burgerbevolking ontzien in de strijd, maar in de praktijk worden die regels veel geschonden, zowel door staten en als door gewapende groepen. Vaak gebeurt dat met opzet. In een aantal landen, zoals Zuid-Soedan en de Democratische Republiek Congo, zijn internationale militaire missies aanwezig die onder andere de taak hebben de burgerbevolking te beschermen. Maar in de praktijk is er ook in die landen steeds weer opnieuw geweld waar de burgerbevolking het slachtoffer van wordt.

De AIV onderzoekt in dit advies waarom het internationaal recht en militaire missies de burgerbevolking onvoldoende bescherming bieden in gewapende conflicten. De AIV is van mening dat gestreefd moet worden naar betere naleving van het internationaal recht en beter functioneren van militaire missies, maar tegelijkertijd dat daarmee niet mag worden volstaan. De aard en complexiteit van moderne gewapende conflicten brengt mee dat nieuwe wegen moeten worden ingeslagen. Daarnaast moet er meer werk worden gemaakt van het voorkomen van conflicten. Nederland moet internationaal debat daarover stimuleren.

Internationale organisaties zoals de VN doen steeds meer aan preventieve diplomatie en conflictpreventie, maar hun instrumenten zijn nog onvoldoende ontwikkeld en er is te weinig geld voor beschikbaar. Nederland moet bevorderen dat een groter deel van de reguliere financiële middelen van internationale organisaties beschikbaar komt voor preventieve diplomatie en conflictpreventie.

In moderne conflicten spelen moderne media steeds meer een rol. Sociale media bieden nieuwe kansen omdat ze nieuwe mogelijkheden bieden voor samenwerking en verspreiding van informatie. Mensen kunnen elkaar bijvoorbeeld waarschuwen via sociale media voor gevaren. Nederland moet stimuleren dat van de nieuwe kansen voor de bescherming van de burgerbevolking optimaal gebruik wordt gemaakt. Maar oplettendheid is geboden nu sociale media tegelijkertijd ook nieuwe risico’s creëren, omdat ze een platform bieden voor intimidatie, voor propaganda en mogelijkheden biedt mensen in de gaten te houden.

Contacten tussen staten en gewapende groepen kunnen worden opgevat als politieke erkenning en mede daarom zijn staten vaak terughoudend om contacten te leggen met gewapende groepen. Niet-gouvernementele organisaties zijn daarin minder beperkt. Zij kunnen daarom soms gemakkelijker bemiddelen tussen staten en gewapende groepen of een dialoog voeren met gewapende groepen. Nederland moet meer gebruik maken van deze voordelen van niet-gouvernementele organisaties.

Het zijn niet alleen de strijdende partijen die het internationaal recht schenden en daarbij slachtoffers maken onder de burgerbevolking, maar soms ook leden van internationale missies. De landen die deze leden hebben uitgezonden, moeten daarvoor aansprakelijkheid erkennen. Nederland moet aandringen op transparantie over dergelijke schendingen en aandringen op herstelmaatregelen.